دو آيه . در لسان رسول خدا و صحابه و ائمه معصومين ( ع ) نيز استعمال اين دو كلمه زياد آمده به حدى كه جاى ترديد نمانده كه سوره و آيه دو حقيقت قرآنى است و اين سوره ها مجموعه اى از كلام الهى است كه هر يك با بسم اللَّه آغاز شده و غرضى را بيان مىكند ، و آن غرض معرف سوره است ، و در هيچ يك اين قاعده تخلف نپذيرفته ، مگر در سوره برائت آن هم به حكم پاره اى از روايات ائمه اهل بيت ( ع ) - كه در ذيل آيه : « إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ » « 1 » در جلد دوازدهم اين كتاب ذكر نموديم - تتمه آياتى از سوره انفال است ، و نيز سوره « و الضحى » و « ا لم نشرح » كه با اينكه يك سوره هستند يك بسم اللَّه در وسط فاصله شده ، و همچنين سوره فيل و ايلاف كه سوره واحدى هستند و يك بسم اللَّه در وسط فاصله شده است . البته همه اين موارد استثنايى به حكم رواياتى است كه از ائمه ( ع ) رسيده و شيخ آن را در تهذيب « 2 » به سند خود از شحام از امام صادق ( ع ) روايت كرده و محقق در شرايع « 3 » و طبرسى در مجمع البيان « 4 » آن را به روايت اصحاب ما - اماميه - نسبت داده‌اند . نظير اين مطلبى كه در باره سوره ها گفتيم در آيه ها جريان دارد ، زيرا در كلام خداى تعالى آيه بطور مكرر بر قطعه اى از كلام الهى اطلاق شده است ، مانند : « وَإِذا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آياتُه زادَتْهُمْ إِيماناً » « 5 » و نيز مانند : « كِتابٌ فُصِّلَتْ آياتُه قُرْآناً عَرَبِيًّا » « 6 » . از ام سلمه روايت شده كه گفت : رسول خدا آخر هر آيه وقف مىكرد « 7 » ، و نيز روايت صحيح آمده كه سوره حمد هفت آيه است « 8 » و از رسول خدا ( ص ) روايت شده كه فرمود : سوره ملك سى آيه است « 9 » ، و همچنين رواياتى ديگر كه در باره عدد آيه هاى هر سوره قرآن از رسول خدا ( ص ) نقل شده است .

--> ( 1 ) سوره حجر ، آيه 9 . ( 2 ) تهذيب ، ج 2 ، ص 72 ، ط اسلاميه . ( 3 ) شرايع ، كتاب الصلاة ، ص 24 . ( 4 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 542 پاورقى طبع اسلاميه . ( 5 ) وقتى آيات خدا بر آنان خوانده مىشود ايمانشان را زياد مىكند . سوره انفال ، آيه 2 . ( 6 ) كتابى كه آياتش جدا جدا شده و به عربى خوانده مىشود . سوره حم سجده ، آيه 3 . ( 7 ) الدر المنثور ، ج 4 ، ص 207 . ( 8 ) تفسير عياشى ، ج 1 ، ص 19 ، ح 3 و مجمع البيان ج 1 ، ص 11 . ( 9 ) تفسير ابو الفتوح رازى ، ج 11 ، ص 205 و اتقان سيوطى ، ج 1 ، ص 68 .